Một bệnh viện đa khoa khu vực có máy CT 64 lát cắt, nhưng cả khoa chẩn đoán hình ảnh chỉ có hai bác sĩ. Ca chụp lúc 2 giờ sáng cho người bệnh nghi đột quỵ nằm chờ đến 7 giờ 30 mới có người đọc, hoặc bác sĩ lâm sàng tự xem phim và quyết định. Máy không thiếu, người đọc mới thiếu.
Đọc kết quả hình ảnh từ xa teleradiology giải bài toán đó bằng cách tách nơi chụp khỏi nơi đọc. Bài này đi qua ba mô hình triển khai, hạ tầng phải có, cách kiểm soát chất lượng và những điểm hợp đồng mà ban giám đốc nên chốt trước khi chạy.
Teleradiology vận hành thế nào trong thực tế
Chuỗi thao tác không phức tạp về nguyên lý. Kỹ thuật viên chụp xong, máy đẩy ảnh DICOM về kho PACS. Hệ thống gửi ảnh đến máy trạm của bác sĩ đọc đang ở nơi khác. Bác sĩ phiên giải, soạn phiếu kết quả, ký số. Phiếu quay về RIS hoặc HIS của cơ sở chụp để bác sĩ lâm sàng xem ngay trong bệnh án.
Phòng chụp CT tại cơ sở thiếu bác sĩ chẩn đoán hình ảnh: ảnh được truyền đi, người đọc ở nơi khác
Khó nhất không nằm ở công nghệ truyền ảnh mà ở ba thứ xung quanh: ai đọc, đọc trong bao lâu, ai chịu trách nhiệm. Ba câu hỏi đó quyết định mô hình nào phù hợp.
Ba mô hình đọc phim từ xa
| Tiêu chí | Đọc nội bộ giữa các cơ sở | Hợp tác với bệnh viện tuyến trên | Thuê trung tâm đọc phim độc lập |
|---|---|---|---|
| Người đọc | Bác sĩ cùng hệ thống, khác cơ sở | Bác sĩ khoa CĐHA bệnh viện chuyên sâu | Đội ngũ bác sĩ của đơn vị dịch vụ |
| Phù hợp | Chuỗi phòng khám, hệ thống nhiều cơ sở | Bệnh viện cấp cơ bản cần hỗ trợ chuyên sâu | Cần phủ ca trực đêm, cuối tuần |
| Điểm mạnh | Thống nhất quy trình, dễ kiểm soát | Có thể kết hợp hội chẩn, đào tạo | Linh hoạt khối lượng |
| Rủi ro | Phụ thuộc số bác sĩ của hệ thống | Thời gian trả kết quả khó cam kết | Cần kiểm tra kỹ chứng chỉ, chất lượng |
| Hợp đồng | Quy chế nội bộ | Thỏa thuận hợp tác chuyên môn | Hợp đồng dịch vụ có chỉ tiêu thời gian |
Không có mô hình đúng cho mọi nơi. Chuỗi phòng khám có hai cơ sở chụp và một bác sĩ giỏi thường chọn mô hình thứ nhất. Bệnh viện cấp cơ bản muốn ca khó có ý kiến chuyên sâu thường nghiêng về hợp tác với bệnh viện chuyên sâu. Mô hình thứ ba hợp với nhu cầu phủ ca trực.
Hạ tầng cần có trước khi bật đọc phim từ xa
Bác sĩ đọc phim trên máy trạm, kết quả quay về bệnh án của người bệnh
Cơ sở cần kiểm tra bốn lớp, theo thứ tự từ dưới lên.
- Máy chụp xuất DICOM đầy đủ: nhiều máy X-quang số cũ chỉ xuất ảnh thường. Cần xác nhận thiết bị gửi được ảnh kèm thông tin người bệnh, thông số chụp. Chuẩn này được giải thích ở bài chuẩn dữ liệu y tế HL7, FHIR, CDA và DICOM.
- PACS có khả năng truy cập từ ngoài: kho ảnh phải mở được cho người đọc bên ngoài mà không phải sao chép đĩa. Với cơ sở không muốn tự nuôi máy chủ, PACS đám mây là phương án đáng cân nhắc.
- RIS hoặc HIS quản lý chỉ định và kết quả: chỉ định, lịch chụp, trạng thái chờ đọc, phiếu kết quả phải nằm trong một luồng. Nếu chưa phân biệt rõ vai trò từng hệ thống, xem phân biệt LIS, RIS, PACS và hệ thống RIS trong chẩn đoán hình ảnh.
- Đường truyền và máy trạm đọc: một ca CT nhiều lát cắt có dung lượng lớn. Đường truyền yếu làm bác sĩ chờ tải ảnh, và thời gian chờ đó tính vào thời gian trả kết quả. Màn hình đọc phim cũng cần đạt mức dùng cho chẩn đoán, không dùng màn hình văn phòng thông thường.
Sai lầm thường gặp: Mua dịch vụ đọc phim trước, chưa kiểm tra máy chụp xuất DICOM hay chưa. Đến lúc chạy thử mới phát hiện phải chụp lại ảnh màn hình, và chất lượng ảnh không còn đủ cho chẩn đoán.
Quy trình một ca đọc từ xa
- Bác sĩ lâm sàng ra chỉ định chụp trên HIS, ghi rõ thông tin lâm sàng và mức ưu tiên (cấp cứu, thường quy).
- Kỹ thuật viên chụp, kiểm tra chất lượng ảnh ngay tại máy.
- Ảnh DICOM tự động chuyển về PACS, ca xuất hiện trong danh sách chờ đọc.
- Bác sĩ đọc nhận ca theo mức ưu tiên, phiên giải và soạn phiếu.
- Phiếu được ký số, gắn vào bệnh án, thông báo đến bác sĩ chỉ định.
- Với ca bất thường nghiêm trọng, bác sĩ đọc gọi điện báo trực tiếp cho bác sĩ lâm sàng, không chỉ để phiếu nằm trong hệ thống.
Bước 6 hay bị bỏ sót nhất. Phiếu đẩy vào hệ thống mà không ai nhìn thấy trong giờ trực thì cũng như chưa đọc.
Kiểm soát chất lượng kết quả đọc từ xa
Đọc từ xa dễ bị nghi ngờ nhất ở chất lượng, vì bác sĩ đọc không đứng cạnh người bệnh. Các cơ sở vận hành ổn thường chốt những việc sau:
- Thời gian trả kết quả theo mức ưu tiên: ca cấp cứu tính bằng phút, ca thường quy tính theo giờ. Ghi vào hợp đồng và đo bằng số liệu hệ thống, không đo bằng cảm nhận.
- Đọc chéo ngẫu nhiên: định kỳ rút một tỷ lệ ca đã đọc để bác sĩ khác đọc lại, ghi nhận tỷ lệ sai khác.
- Đối chiếu với kết quả cuối cùng: ca có mổ, sinh thiết hoặc xuất viện với chẩn đoán xác định được đối chiếu lại với kết luận hình ảnh.
- Hội chẩn hai chiều: bác sĩ lâm sàng cần có kênh hỏi ngược bác sĩ đọc khi bệnh cảnh không khớp phiếu.
- Phản hồi lỗi ảnh: ảnh nhiễu, thiếu lát cắt, sai tư thế được báo ngược về kỹ thuật viên để chụp lại.
Hội chẩn giữa bác sĩ lâm sàng và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh giúp ca khó có ý kiến thống nhất
Bảo mật và trách nhiệm pháp lý khi ảnh đi ra ngoài
Ảnh chẩn đoán hình ảnh là dữ liệu sức khỏe của người bệnh. Truyền ra khỏi cơ sở nghĩa là mở thêm một điểm có thể rò rỉ. Một số việc nên làm trước khi ký hợp đồng:
- Mã hóa đường truyền, không gửi ảnh qua ứng dụng nhắn tin cá nhân.
- Cấp tài khoản riêng cho từng bác sĩ đọc, ghi nhật ký truy cập, thu hồi ngay khi hợp đồng kết thúc.
- Quy định rõ bác sĩ đọc không lưu bản sao ảnh trên máy cá nhân.
- Ghi trong hợp đồng ai là người ký phiếu, ai chịu trách nhiệm chất lượng ảnh và ai lưu bản gốc.
- Nhờ bộ phận pháp chế đối chiếu với quy định hiện hành về khám bệnh, chữa bệnh từ xa và bảo vệ dữ liệu cá nhân trước khi chạy chính thức.
Cơ sở nên thông báo cho người bệnh biết kết quả có thể do bác sĩ ở nơi khác đọc, theo cách ngắn gọn ngay ở khâu chỉ định.
Lộ trình 3 giai đoạn cho cơ sở mới bắt đầu
Giai đoạn một, chuẩn bị: rà máy chụp, nâng cấp hoặc thuê PACS, định nghĩa danh mục chỉ định đọc từ xa. Chốt thời gian trả kết quả cho từng nhóm.
Giai đoạn hai, chạy thử: chọn một loại chụp (thường là CT sọ não hoặc X-quang ngực) và một khung giờ, ví dụ ngoài giờ hành chính. Chạy song song vài tuần với đọc tại chỗ để đối chiếu.
Giai đoạn ba, mở rộng có đo lường: thêm loại chụp khi số liệu thời gian trả kết quả và tỷ lệ sai khác ở mức chấp nhận. Mỗi quý họp rà soát với bác sĩ đọc.
Điểm bắt đầu cho ban giám đốc
Teleradiology chạy tốt khi chỉ định, ảnh và phiếu kết quả nằm trong một luồng. MyHospital hỗ trợ khảo sát máy chụp, kết nối PACS và đưa phiếu kết quả về bệnh án điện tử của từng người bệnh. Xem thêm phần mềm quản lý bệnh viện của MyHospital để biết cách các phân hệ cận lâm sàng liên thông với nhau.
Việc đầu tiên nên làm trong tuần này để triển khai đọc kết quả hình ảnh từ xa teleradiology: lấy danh sách máy chụp đang có, kiểm tra từng máy có xuất DICOM kèm thông tin người bệnh hay không. Kết quả kiểm tra đó cho biết cơ sở cần bao nhiêu tháng chuẩn bị trước khi đọc từ xa.
