Có một dạng lỗi hay gặp ở các đợt nghiệm thu HIS: chức năng nào cũng chạy được, nhưng phòng kế hoạch tổng hợp gửi dữ liệu lên cổng giám định thì bị trả về, hoặc bảng kê in ra vẫn theo mẫu của năm 2018. Phần mềm không hỏng. Nó chỉ dừng ở một thế hệ quy định cũ.
Quy định của Bộ Y tế về công nghệ thông tin thay đổi nhanh trong hai năm gần đây: bệnh án điện tử, xác thực dữ liệu BHYT, bảng kê, hóa đơn, bảo vệ dữ liệu. HIS tuân thủ quy định Bộ Y tế vì thế không còn là câu "nhà cung cấp cam kết đáp ứng", mà phải là một danh mục có thể đối chiếu từng dòng. Bài này đưa ra 8 mục để ban giám đốc và phòng công nghệ thông tin dùng khi chọn mới hoặc nghiệm thu lại hệ thống đang chạy.
Danh mục đối chiếu nên có người của cả quản lý, chuyên môn và công nghệ thông tin cùng đọc
Cách dùng danh mục: đối chiếu theo văn bản, không theo tên chức năng
Một HIS tuân thủ quy định Bộ Y tế cần chứng minh được từng dòng, không chỉ cam kết chung.
Nhà cung cấp thường trình bày phần mềm theo phân hệ: tiếp đón, khám bệnh, dược, viện phí. Pháp luật thì chia theo nghĩa vụ: lập hồ sơ, ký, gửi dữ liệu, lập chứng từ, bảo vệ dữ liệu. Hai cách chia này lệch nhau, nên phải dịch qua lại.
Với mỗi mục dưới đây, hãy hỏi nhà cung cấp ba điều: văn bản nào đang hiệu lực, chức năng nào của phần mềm đáp ứng, và bằng chứng nào cho thấy chức năng đó chạy được trên dữ liệu thật. Câu thứ ba quan trọng nhất. Một slide liệt kê tên thông tư không chứng minh được gì.
Lưu ý khi đọc bảng văn bản: quy định thay đổi liên tục. Các số hiệu trong bài phản ánh tình trạng đến giữa năm 2026. Trước khi đưa vào hợp đồng, bộ phận pháp chế nên tra lại tình trạng hiệu lực của từng văn bản.
Mục 1 và 2: hồ sơ bệnh án điện tử, ký và xác nhận điện tử
Văn bản trụ cột là Thông tư 13/2025/TT-BYT, ban hành ngày 06/6/2025, hiệu lực từ 21/7/2025. Thông tư này làm hai việc: đặt lộ trình bắt buộc và nới điều kiện kỹ thuật.
Về lộ trình, cơ sở có hình thức tổ chức là bệnh viện phải triển khai chậm nhất 30/9/2025. Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác có điều trị nội trú, điều trị ban ngày và ngoại trú có hạn chậm nhất 31/12/2026. Phòng khám đang tính chuyển đổi nên nhìn mốc cuối năm 2026 này, không còn nhiều thời gian.
Về điều kiện kỹ thuật, Thông tư 46/2018/TT-BYT đã hết hiệu lực và được thay bằng Thông tư 13/2025. Điều 2 của thông tư mới chỉ nêu bốn yêu cầu: hạ tầng tối thiểu (máy trạm, mạng, máy chủ, lưu trữ và lưu trữ dự phòng, thiết bị bảo mật), có ứng dụng công nghệ thông tin quản lý khám bệnh, chữa bệnh, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật về ứng dụng công nghệ thông tin trong cơ quan nhà nước, và sẵn sàng phục hồi, truy xuất dữ liệu. Yêu cầu phần mềm đạt "mức 6" không còn.
Phần ký cũng đổi. Điều 3 cho phép ba hình thức: chữ ký điện tử hợp pháp, kỹ thuật sinh trắc học, hoặc hình thức xác nhận điện tử khác theo khoản 4 Điều 22 Luật Giao dịch điện tử. Nhiều tài liệu đấu thầu cũ vẫn ghi "bắt buộc chữ ký số cho mọi phiếu". Nếu gặp câu này trong yêu cầu kỹ thuật của chính cơ sở mình, hãy xem lại.
Cần kiểm tra trên HIS:
- Mẫu bệnh án: nội dung theo Chương X Thông tư 32/2023/TT-BYT, mẫu nội khoa, ngoại khoa và các chuyên khoa có sẵn.
- Thời gian và người ghi: mỗi nội dung ghi vào bệnh án phải hiển thị rõ ai ghi, lúc nào (Điều 52 khoản 2 điểm d Thông tư 32/2023).
- Hình thức ký: hệ thống hỗ trợ đủ cả ba hình thức nêu trên, cấu hình được theo từng loại phiếu.
- Liên kết số định danh cá nhân: theo Điều 1 khoản 3 Thông tư 13/2025.
- Chuyển đổi giấy - điện tử: quy trình chuyển đổi tài liệu giấy sang thông điệp dữ liệu bảo đảm theo Nghị định 137/2024/NĐ-CP.
- Người bệnh đang điều trị dở: hệ thống không ép người bệnh vào viện trước 21/7/2025 phải chuyển sang bệnh án điện tử giữa chừng (Điều 5).
Phần chi tiết hơn về tính năng có thể xem ở trang bệnh án điện tử và bài HIS hỗ trợ bệnh án điện tử đến đâu.
Mỗi mục ghi trong bệnh án điện tử phải truy được người ghi và thời điểm ghi
Mục 3 và 4: dữ liệu giám định BHYT và bảng kê chi phí
Đây là hai mục gây bị trả dữ liệu nhiều nhất, nên nên kiểm tra trực tiếp trên môi trường thật, không chỉ nghe thuyết minh.
Về xác thực dữ liệu BHYT, giai đoạn "thí điểm ký số XML" theo Công văn 4040/BYT-BH (25/6/2025) đã qua. Theo khoản 9 Điều 69 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải triển khai xác thực dữ liệu điện tử chậm nhất 01/01/2026, và từ ngày đó quỹ BHYT chỉ thanh toán đối với dữ liệu đã được xác thực điện tử. Thông tư 12/2026/TT-BTC (10/02/2026) tiếp tục yêu cầu hồ sơ đề nghị thanh toán phải được ký số và xác thực.
Về thời hạn, Thông tư 48/2017/TT-BYT quy định gửi dữ liệu lên Cổng giám định ngay sau khi kết thúc lần khám hoặc đợt điều trị (Điều 6), và trong 07 ngày làm việc phải kiểm tra, hiệu chỉnh, xác thực và gửi dữ liệu đề nghị thanh toán (Điều 7).
Về bảng kê, Quyết định 697/QĐ-BYT ngày 19/3/2026 thay Quyết định 6556/QĐ-BYT ngày 30/10/2018. Cơ sở phải nâng cấp phần mềm chậm nhất 01/7/2026. Cơ sở đã có bệnh án điện tử được lập bảng kê điện tử có ký số, không cần in bản giấy.
| Hạng mục kiểm tra | Câu hỏi đặt cho nhà cung cấp | Bằng chứng nên xin |
|---|---|---|
| Xác thực dữ liệu BHYT | HIS xác thực và gửi dữ liệu theo luồng nào, lỗi được báo ở bước nào? | Chạy thử một lô dữ liệu thật, xem nhật ký trả về |
| Kiểm tra trước khi gửi | Hệ thống tự phát hiện sai mã dịch vụ, thiếu trường bắt buộc trước khi gửi không? | Danh sách quy tắc kiểm tra, ví dụ lỗi bắt được |
| Mẫu bảng kê | Phần mềm đã đổi sang mẫu theo Quyết định 697/QĐ-BYT chưa? | Bản in thử, số phiên bản cập nhật |
| Bảng kê điện tử có ký số | Bảng kê của người bệnh nội trú ký bằng chứng thư nào? | Một bảng kê đã ký, kiểm tra chữ ký |
Khi nghiệm thu, nhờ thu ngân viện phí và nhân viên giám định lấy 20 hồ sơ ngẫu nhiên từ tuần trước, chạy lại toàn luồng. Số hồ sơ bị trả về là chỉ báo thực tế hơn mọi bản cam kết.
Đối chiếu một mẫu hồ sơ thật giúp lộ ra lỗi mà bản thuyết minh không nhắc tới
Bạn có thể tìm hiểu kỹ hơn về luồng gửi dữ liệu ở bài kiểm tra file XML BHYT trước khi gửi và ký số file XML BHYT.
Mục 5 và 6: hóa đơn điện tử và đơn thuốc điện tử
Hóa đơn điện tử vừa đổi khung pháp lý. Nghị định 254/2026/NĐ-CP (30/6/2026, hiệu lực 01/7/2026) và Thông tư 91/2026/TT-BTC hướng dẫn Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 về hóa đơn, chứng từ điện tử. Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Nghị định 70/2025/NĐ-CP đã hết hiệu lực từ 01/7/2026. Biên lai giấy theo Nghị định 123/2020 chỉ được dùng đến hết 31/12/2026, sau đó chuyển hẳn sang biên lai điện tử.
Điều cần kiểm tra là nghiệp vụ đặc thù của bệnh viện: cuối ngày lập một hóa đơn điện tử tổng hợp cho các giao dịch người bệnh không yêu cầu hóa đơn; khi người bệnh yêu cầu thì lập hóa đơn riêng; còn với cơ quan bảo hiểm xã hội thì lập hóa đơn tại thời điểm thanh, quyết toán. HIS cần có cả ba luồng này, và phiếu thu nào cũng phải đối soát được với hóa đơn.
Về đơn thuốc điện tử, mã đơn thuốc có 14 ký tự và phân loại N, H, C, đơn thuốc ký số theo quy định riêng, khác với bệnh án điện tử. Cấu trúc mã nằm ở chú thích 1, Phụ lục I Thông tư 26/2025/TT-BYT, không phải ở một điều khoản. Danh mục tương tác thuốc chống chỉ định theo Quyết định 5948/QĐ-BYT gồm 633 cặp theo hoạt chất và 68 cặp theo nhóm đặc tính dược lý. Nếu nhà cung cấp chỉ nhắc một trong hai vế, tức là cảnh báo chưa đủ.
Mục 7: an toàn hệ thống thông tin và chữ ký số
Cơ sở công lập và tư nhân dùng hai loại chữ ký số khác nhau, chạy song song, không cái nào thay cái nào:
| Chữ ký số công cộng | Chữ ký số chuyên dùng công vụ | |
|---|---|---|
| Căn cứ | Nghị định 23/2025/NĐ-CP, hiệu lực 10/4/2025 | Nghị định 68/2024/NĐ-CP, hiệu lực 15/8/2024 |
| Cấp bởi | Tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy được cấp phép | Ban Cơ yếu Chính phủ |
| Thường dùng cho | Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tư nhân | Cơ sở công lập |
HIS cần chạy được với loại chứng thư mà cơ sở thực sự đang sở hữu. Khi chọn phần mềm, hỏi rõ nhà cung cấp đã triển khai ký số bằng loại nào, ở cơ sở nào.
Về an toàn hệ thống, cơ chế phân 5 cấp độ theo Nghị định 85/2016/NĐ-CP là khung đã dùng nhiều năm. Từ 01/7/2026, Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 có hiệu lực và thay luật gốc mà nghị định này hướng dẫn, nghị định hướng dẫn mới đang trong quá trình ban hành. Cơ sở nên ghi trong hợp đồng rằng nhà cung cấp phải điều chỉnh theo khung mới khi có văn bản, thay vì khóa cứng vào văn bản cũ. Phần kiểm tra kỹ thuật cụ thể (phân quyền, nhật ký truy cập, mã hóa, sao lưu) đã có trong bài bảo mật dữ liệu y tế trên HIS.
Yêu cầu về lưu trữ dự phòng và phục hồi dữ liệu được kiểm bằng diễn tập, không chỉ bằng tài liệu
Mục 8: bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư người bệnh
Nghị định 356/2025/NĐ-CP (31/12/2025, hiệu lực 01/01/2026) là văn bản hiện hành về bảo vệ dữ liệu cá nhân, thay Nghị định 13/2023. Nghị định 102/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2025) quy định về quản lý dữ liệu y tế. Ở góc độ quyền người bệnh, khoản 2 Điều 10 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15 bảo đảm quyền giữ bí mật thông tin hồ sơ bệnh án và đời tư.
Cần nhìn vào những điểm cụ thể sau:
- Truy cập hồ sơ: bác sĩ khoa khác muốn mở hồ sơ ngoài phạm vi phụ trách phải bị chặn hoặc ghi lại lý do.
- Căn cước và VNeID: khi tiếp đón, theo Điều 37 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, người bệnh có thể xuất trình căn cước hoặc VNeID mức 2 tích hợp BHYT, và cơ sở không được yêu cầu sao chụp giấy tờ. HIS phải đọc được các hình thức này.
- Lưu trữ hồ sơ: thời hạn theo Thông tư 33/2025/TT-BYT: 10 năm với bệnh án nội trú, ngoại trú; 20 năm với một số nhóm (tâm thần, tai nạn lao động, tai nạn giao thông, ghép mô tạng, phẫu thuật thẩm mỹ); 30 năm với bệnh án tử vong. HIS cần cấu hình được thời hạn theo loại hồ sơ.
- Hợp đồng: quy định rõ ai là bên kiểm soát dữ liệu, thời hạn báo sự cố và việc trả lại dữ liệu khi chấm dứt hợp đồng.
Có một lỗi hay gặp: cấu hình thời hạn lưu trữ chung một con số cho mọi bệnh án, rồi nhiều năm sau mới phát hiện bệnh án tử vong bị xóa sớm. Hãy thử hỏi trực tiếp: HIS xử lý thế nào với bệnh án tử vong?
Chuyển danh mục thành điều khoản hợp đồng
Danh mục chỉ có giá trị khi gắn được vào hợp đồng. Ba điều khoản nên có:
- Phụ lục tuân thủ: liệt kê văn bản, chức năng tương ứng và cách nghiệm thu từng dòng, ký cùng hợp đồng chính.
- Điều khoản cập nhật theo quy định: khi văn bản mới có hiệu lực, nhà cung cấp cập nhật trong thời hạn thỏa thuận (ví dụ trước ngày văn bản áp dụng) và không tính phí với phần bắt buộc theo luật.
- Quyền kiểm tra: cơ sở được chạy thử dữ liệu thật trước khi nghiệm thu từng giai đoạn.
Những cơ sở đang chọn nền tảng nên đối chiếu với tiêu chí chọn tổng thể trước, rồi dùng danh mục này như bước sàng lọc cuối. Thông tin về phạm vi phân hệ có ở trang phần mềm quản lý bệnh viện, còn bức tranh chung về lộ trình số hóa có trong bài chuyển đổi số y tế là gì.
Muốn đối chiếu hệ thống đang dùng với danh mục tuân thủ 8 mục? Đội ngũ MyHospital có thể cùng phòng công nghệ thông tin và phòng kế hoạch tổng hợp của bạn rà từng văn bản, từng chức năng và đề xuất lộ trình cập nhật.
Bắt đầu từ một buổi đối chiếu trong tuần này
Để HIS tuân thủ quy định Bộ Y tế, việc nên làm ngay không phải là mua thêm gì. Hãy lấy 8 mục ở trên, in thành một bảng, rồi mời phòng công nghệ thông tin, phòng kế hoạch tổng hợp, thu ngân viện phí và một bác sĩ trưởng khoa cùng điền tình trạng hiện tại của hệ thống: đạt, chưa đạt, chưa biết. Cột "chưa biết" thường dài nhất, và đó là chỗ cần hỏi nhà cung cấp trước tiên.