Xác thực đúng người bệnh khi dùng thuốc thường bị bỏ qua đúng lúc bận nhất. Một điều dưỡng khoa Nội đẩy xe thuốc vào buồng 8 giường lúc 6 giờ sáng. Hai người bệnh nằm cạnh nhau, cùng họ, tên đệm khác nhau một chữ, đều dùng thuốc hạ huyết áp nhưng khác liều. Khay thuốc đã chia từ trước. Chỉ cần bước đầu tiên bị bỏ qua, cụ thể là hỏi tên và nhìn vòng tay, thì phần còn lại của quy trình dù đúng đến đâu cũng cho nhầm người.
Trong năm đúng khi dùng thuốc, "đúng người bệnh" là bước đứng đầu vì nó quyết định bốn bước sau có nghĩa hay không. Bài này đi qua quy tắc 5 đúng, cách đối chiếu bằng tay, chỗ nó hay hỏng, và cách quét mã tại giường khép lại những chỗ đó.
Năm đúng khi dùng thuốc: vì sao đúng người bệnh đứng đầu
Quy tắc 5 đúng là bộ câu hỏi điều dưỡng tự đặt trước mỗi lần cho thuốc:
- Đúng người bệnh: thuốc này dành cho người đang nằm trước mặt.
- Đúng thuốc: tên thuốc, hàm lượng khớp với y lệnh.
- Đúng liều: liều của lần này, không phải liều của lần trước.
- Đúng đường dùng: uống, tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch hay truyền.
- Đúng thời điểm: trước ăn, sau ăn, đúng giờ trong y lệnh.
Bốn đúng sau đều đọc từ y lệnh. Chỉ riêng "đúng người" là phải xác nhận ngoài tờ giấy, bằng con người thật trên giường. Nếu y lệnh của ông A nằm trong tay điều dưỡng nhưng thuốc được đưa cho ông B, cả bốn tiêu chí còn lại đều "đúng" trên giấy mà sai trong thực tế.
Sai lầm thường gặp: coi số giường là căn cứ nhận diện. Người bệnh chuyển giường, đổi buồng sau phẫu thuật, hoặc điều dưỡng ca sau chưa thuộc mặt. Số giường chỉ là thông tin phụ, danh tính phải đến từ họ tên, ngày sinh và mã trên vòng tay.
Đối chiếu bằng tay hỏng ở đâu
Ở nhiều khoa, quy trình giấy nghe đủ chặt: điều dưỡng cầm phiếu lĩnh thuốc, gọi tên người bệnh, xem bảng đầu giường, rồi ký vào sổ phát thuốc. Chỗ hỏng không nằm ở quy trình mà ở điều kiện thực hiện nó.
| Tình huống ở khoa | Vì sao đối chiếu bằng tay dễ sót |
|---|---|
| Hai người bệnh trùng họ, tên gần giống | Gọi tên to trong buồng, người nghe kém trả lời "dạ" với cả tên không phải mình |
| Người bệnh lơ mơ, sau mổ, cao tuổi | Không tự khai được họ tên, hỏi chỉ để cho đủ thủ tục |
| Chuyển giường trong ngày | Bảng đầu giường chưa kịp cập nhật |
| Ca đêm thiếu người | Một điều dưỡng phụ trách nhiều giường, thao tác bị rút gọn |
| Sổ phát thuốc ký sau | Chữ ký không chứng minh đã đối chiếu, chỉ chứng minh đã phát |
Điểm cuối cùng ít được nhắc nhất. Sổ giấy ghi lại việc cho thuốc, không ghi lại việc đối chiếu. Khi có sự cố, khoa chỉ biết ai ký, không biết người đó đã nhìn vòng tay hay chưa.
Khay thuốc chia sẵn theo người bệnh: nhãn trên túi thuốc là mã thứ hai để đối chiếu với vòng tay.
Xác thực đúng người bệnh khi dùng thuốc bằng quét mã: ba lần đối chiếu thay cho một
Ý tưởng của xác thực bằng mã là biến câu hỏi "có đúng người không" thành một phép so khớp máy làm được, để điều dưỡng dồn sự chú ý vào quan sát người bệnh. Một vòng phát thuốc điển hình gồm ba điểm chạm:
- Quét vòng đeo tay của người bệnh. Phần mềm mở đúng hồ sơ và hiển thị y lệnh đến giờ của người đó. Về cách cấp và in vòng, xem bài vòng đeo tay định danh người bệnh.
- Quét mã trên túi hoặc ống thuốc. Phần mềm so tên thuốc, hàm lượng với y lệnh vừa mở.
- Điều dưỡng xác nhận liều, đường dùng, thời điểm trên màn hình rồi mới cho thuốc và bấm xác nhận.
Nếu bước 1 hoặc 2 không khớp, hệ thống chặn và báo lý do: sai người, thuốc không có trong y lệnh, chưa đến giờ, hoặc y lệnh đã bị dừng. Điều dưỡng không phải nhớ tất cả, và phần việc "tìm lỗi" được chuyển từ trí nhớ sang màn hình.
Máy tính bảng hoặc điện thoại có camera đủ để quét mã, không bắt buộc đầu đọc chuyên dụng.
Vẫn phải hỏi tên người bệnh
Quét mã không thay thế việc hỏi họ tên và ngày sinh. Mã xác nhận vòng tay thuộc hồ sơ nào, còn việc hỏi xác nhận vòng đang đeo đúng người. Cả hai cần chạy song song, nhất là với người bệnh vừa thay vòng hoặc vòng đeo từ phòng cấp cứu chuyển lên.
Hỏi tên và ngày sinh, rồi quét mã: hai thao tác kiểm tra độc lập cho cùng một câu hỏi.
Với người bệnh không trả lời được, quy trình khoa nên ghi rõ cách xử lý: hỏi người nhà đang chăm, đối chiếu ảnh và thông tin tiếp nhận trên hồ sơ, báo điều dưỡng trưởng ca khi có điểm nghi ngờ.
Phần mềm cần có gì để quy trình này chạy được
Xác thực tại giường chỉ vận hành khi dữ liệu phía sau đã gọn. Cụ thể:
- Mã định danh gắn với đợt điều trị, sinh từ lúc tiếp đón nội trú, không gắn với số giường.
- Y lệnh thuốc theo giờ, tách theo từng người bệnh, cập nhật ngay khi bác sĩ sửa hoặc dừng thuốc.
- Mã trên thuốc đối chiếu được với danh mục, nhất là thuốc chia lẻ từ khoa dược.
- Cảnh báo chặn khi quét sai người, sai thuốc hoặc sai giờ, kèm lý do để điều dưỡng xử lý.
- Nhật ký đầy đủ: ai quét, thiết bị nào, lúc nào, cho ai. Đây là dữ liệu phục vụ rà soát sự cố và cải tiến, không dùng để đổ lỗi.
- Chế độ ngoại lệ có kiểm soát khi vòng hỏng hoặc máy quét lỗi: bắt buộc chọn lý do, ghi vết, báo cáo tỷ lệ ngoại lệ theo khoa.
Khâu kê đơn phía trên cũng cần được bảo vệ. Cảnh báo tương tác và chống chỉ định ở bước bác sĩ kê đơn, như trong bài cảnh báo tương tác thuốc và chống chỉ định tự động, là lớp đầu. Quét mã tại giường là lớp cuối, nơi lỗi còn có thể chặn được trước khi thuốc vào người bệnh.
Ba điểm hay vướng khi đưa vào khoa
Vòng phát thuốc chậm hơn trong tuần đầu. Điều dưỡng quen chia thuốc theo sổ, giờ thêm thao tác quét. Khoa nên chọn một khoa thí điểm, thường là nội hoặc ngoại có người bệnh ổn định, chạy 2-3 tuần rồi mới nhân rộng.
Sóng wifi chập chờn ở cuối hành lang. Máy quét mất kết nối là lý do phổ biến nhất khiến điều dưỡng quay lại sổ giấy. Cần khảo sát vùng phủ sóng trước khi mua thiết bị.
Nhãn thuốc không có mã. Nếu khoa dược không dán mã lên thuốc chia lẻ, bước 2 không chạy. Phải thống nhất với khoa dược ai in nhãn, in lúc nào, trên phần mềm nào.
Cách giữ nhịp tốt nhất là đo hai chỉ số hằng tuần: tỷ lệ lượt cho thuốc có quét vòng, và tỷ lệ ngoại lệ có ghi lý do. Chỉ số đầu tăng dần là dấu hiệu quy trình đã vào nhịp, chỉ số sau tăng đột ngột thường báo hiệu máy hỏng hoặc vòng in kém.
Việc nên làm trong tuần này
Chọn một khoa, theo dõi một ca phát thuốc sáng từ đầu đến cuối và ghi lại mỗi lần điều dưỡng phải bỏ qua bước hỏi tên hoặc nhìn vòng tay, kèm lý do. Danh sách đó cho biết khoa đang thiếu vòng tay, thiếu thiết bị hay thiếu người, và là căn cứ cụ thể để quyết định có đưa quét mã tại giường vào hay chưa.
